QMP to system jakości polskiej wołowiny oparty na podwyższonym dobrostanie zwierząt i praktykach ograniczających emisję gazów cieplarnianych. W związku z wymaganiami raportowania ESG system QMP staje się coraz ważniejszy w relacjach między rolnikami, zakładami mięsnymi i sieciami handlowymi. W konkurencji z wołowiną spoza Unii Europejskiej certyfikat QMP jest informacją, że mięso zostało wyprodukowane według określonego standardu.
QMP czyli co?
System Quality Meat Program jest zrównoważonym, dobrowolnym systemem produkcji żywca oraz mięsa wołowego gwarantowanej jakości. Został opracowany i jest zarządzany przez Polskie Zrzeszenie Producentów Bydła Mięsnego. Wymagania systemu obejmują dobór zwierząt, warunki utrzymania, żywienie, zdrowie stada, transport, środowisko, redukcję emisji oraz parametry tusz.
– „Uczestnik Systemu, producent żywca wołowego przyjmuje dobrowolnie zasady szczególnego doboru zwierząt, metod utrzymania oraz żywienia, a ponadto wchodzi na drogę zrównoważonego rozwoju swojego gospodarstwa. Uczestnik systemu QMP dąży do doskonalenia produkcji bydła w zakresie zdrowia i dobrostanu zwierząt, ochrony środowiska i klimatu, jakości tusz wołowych i wzmocnienia odporności ekonomicznej na kryzysy” – wskazano w Standardach QMP, wydanie VII.
System obejmuje zarówno bydło ras mięsnych, jak i bydło ras mlecznych oraz mieszańce. W przewodniku QMP wskazano osobno rasy kwalifikujące się do oznaczenia „Wołowina QMP z ras mięsnych” oraz „Wołowina QMP z ras mlecznych”. Dzięki temu system porządkuje produkcję wołowiny w kraju, w którym duże znaczenie ma nie tylko bydło typowo mięsne, ale także bydło mleczne użytkowane w kierunku mięsnym.
Wybieg i przestrzeń bytowa
Jednym z podstawowych elementów QMP jest utrzymanie bydła w warunkach podwyższonego dobrostanu. W systemie cielęta i bydło nie mogą być trzymane na uwięzi. Zwierzęta muszą być utrzymywane grupowo, z wyjątkiem sytuacji wynikających z jednoznacznych i zarejestrowanych wskazań weterynaryjnych.
W przypadku bydła utrzymywanego w budynkach znaczenie ma powierzchnia dostępna dla zwierząt. Standardy QMP przewidują, że zwierzętom opasanym w budynkach należy zapewnić zwiększenie dostępnej przestrzeni względem minimalnych warunków utrzymania określonych w przepisach. Można to osiągnąć przez nieograniczony całodobowy dostęp do wybiegów przyległych do budynku albo przez zwiększenie powierzchni w budynku o co najmniej 20 proc. względem minimum prawnego.
W praktykach dobrostanowych pojawiają się również warianty związane ze zwiększoną powierzchnią, utrzymaniem na ściółce, zapewnieniem wybiegu i zapewnieniem wypasu. W przypadku opasów wskazywana jest zwiększona powierzchnia bytowa o co najmniej 20 proc. albo 50 proc., utrzymanie na ściółce, wybieg, wypas oraz utrzymywanie zgodnie z wymogami systemu QMP.
System reguluje także korzystanie z pastwisk. W standardach wskazano, że obsada bydła na pastwisku powinna mieścić się w przedziale od 0,3 do 1,4 DJP na hektar. Zwierzętom przebywającym na pastwisku trzeba zapewnić dostęp do wody niezależnie od pory roku.
Ściółka i chów cieląt
QMP obejmuje również warunki utrzymywania cieląt. Wszystkie cielęta muszą być utrzymywane zgodnie z obowiązującymi przepisami dotyczącymi dobrostanu, a więc z zapewnieniem właściwego żywienia, warunków utrzymania, dostępu do wody, ściółki, opieki zdrowotnej i odpowiedniej organizacji chowu. Cielęta nie mogą być utrzymywane na uwięzi.
Po ukończeniu 6 tygodnia życia cielęta powinny być utrzymywane grupowo. Przewodnik QMP wskazuje, że grupa oznacza co najmniej dwa cielęta utrzymywane razem w jednym kojcu albo na wspólnym wybiegu. Wymóg ten ma znaczenie dla ograniczania stresu, prawidłowego rozwoju i zachowań społecznych młodych zwierząt.
W wariantach dotyczących krów mamek wymogami dobrostanowymi objęte są także cielęta, jałówki i opasy o masie ciała do 300 kg. Nie oznacza to odrębnego wymogu stałego przebywania cieląt z krowami mamkami, lecz objęcie młodych zwierząt standardem dobrostanowym właściwym dla danego wariantu.
Utrzymanie na ściółce pozostaje jednym z istotnych elementów praktyk dobrostanowych. W przewodniku QMP zwrócono uwagę na konieczność zapewnienia suchej, czystej ściółki, regularnego sprzątania budynków i ograniczania zabrudzeń zwierząt. Czystość bydła ma znaczenie zarówno dla zdrowia zwierząt, jak i dla bezpieczeństwa produkcji mięsa.
Pożywienie i zdrowie
Certyfikacja QMP obejmuje żywienie zwierząt oraz profilaktykę zdrowotną stada. Wszystkie sztuki bydła muszą otrzymywać dawkę żywieniową zgodną z ich potrzebami bytowymi i produkcyjnymi, odpowiednią do stanu fizycznego i statusu produkcyjnego. Uczestnik systemu powinien posiadać udokumentowany plan żywienia zwierząt z podziałem na grupy technologiczne.
Znaczenie ma nie tylko sama dawka, ale także pochodzenie i jakość pasz. Podstawą żywienia są pasze wytworzone w gospodarstwie, a pasze zakupione powinny być ewidencjonowane. Dokumenty dotyczące zakupu pasz i składników powinny zawierać m.in. nazwę produktu, producenta, numer partii i datę przydatności. Dokumentacja powinna być przechowywana przez co najmniej dwa lata.
QMP zakazuje stosowania hormonów wzrostu. W przypadku antybiotyków system nie oznacza zakazu leczenia zwierząt. Leczenie musi odbywać się pod nadzorem lekarza weterynarii, z dokumentowaniem zastosowanych produktów leczniczych i przestrzeganiem okresów karencji. Standardy wskazują również na obowiązek opracowania i wdrożenia planu minimalizacji stosowania antybiotyków oraz planu unikania środków przeciwdrobnoustrojowych o krytycznym znaczeniu w leczeniu ludzi.
Każde gospodarstwo objęte QMP powinno współpracować z lekarzem weterynarii. Standardy wymagają planu kontroli zdrowia bydła, przygotowanego w porozumieniu z lekarzem, aktualizowanego co roku, podpisanego, datowanego i przechowywanego przez 3 lata.
Woda także jest elementem standardu. Cielęta do ukończenia 6 miesiąca życia muszą mieć stały dostęp do wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, a pozostałe bydło do wody odpowiedniej jakości. Systemy pojenia powinny być regularnie czyszczone i konserwowane.
QMP jako certyfikat niskiej emisji
QMP łączy podwyższony dobrostan z praktykami ograniczającymi emisję. Producent realizuje zobowiązanie do zmniejszenia emisji w gospodarstwie o 15 proc. w ciągu 5 lat od wprowadzenia wymagania albo od przystąpienia do systemu. Ma posiadać plan realizacji tego zobowiązania, uwzględniający m.in. żywienie zwierząt i sekwestrację, z rocznymi celami i sposobem ich osiągnięcia.
Standardy przewidują również rejestrowanie wskaźników pozwalających określić emisję. Obejmują one m.in. wielkość produkcji, informacje o wypasie, nawożeniu, paszach, wykorzystaniu upraw uproszczonych, sposobie ścielenia i zagospodarowania obornika oraz gnojowicy, zużyciu energii i transporcie w gospodarstwie. Obliczenia emisji mają być dokonywane przy użyciu narzędzi lub kalkulatorów uznanych przez administratora systemu.
Dzięki temu certyfikat może być ważny zarówno dla rolnika, który sprzedaje żywiec, jak i dla zakładu, który musi wykazać standard produkcji przed odbiorcami. W tym sensie QMP staje się jednym z narzędzi budowania wartości polskiej wołowiny na rynku krajowym i eksportowym.
QMP jako odpowiedź na import
Rosnąca presja importu zmienia warunki konkurencji na rynku wołowiny. Polska produkcja nie będzie opierać swojej przewagi wyłącznie na cenie, zwłaszcza wobec mięsa sprowadzanego z krajów o niższych kosztach produkcji i innych warunkach regulacyjnych. Znaczenie zaczynają mieć certyfikaty, standard dobrostanu, bezpieczeństwo produkcji, ograniczanie emisji i możliwość przedstawienia odbiorcy uporządkowanego modelu chowu.
QMP daje zakładom mięsnym i handlowi jasny punkt odniesienia. Certyfikat oznacza, że żywiec pochodzi z systemu, który obejmuje utrzymanie zwierząt, żywienie, zdrowie, transport, parametry tuszy i elementy środowiskowe. W wywiadzie dla PolitykiRolnej członek Zarządu Zakładów Mięsnych Zakrzewscy Paweł Zakrzewski wskazywał, że QMP daje zakładom powtarzalność produkcji i jakości oczekiwaną przez odbiorców, zwłaszcza sieci handlowe, a standardowa produkcja nie daje takiej gwarancji, bo brakuje jasno określonych kryteriów.
Dla rolnika certyfikat staje się więc narzędziem handlowym. Pozwala odróżnić żywiec z systemu jakości od zwykłego surowca towarowego. Dla zakładu oznacza łatwiejsze budowanie oferty dla sieci handlowych, gastronomii i eksportu. Dla konsumenta – informację, że mięso pochodzi z produkcji prowadzonej według podwyższonego standardu.
